Lỗi 'tại anh, tại ả' trong những vụ tiền gửi ngân hàng bốc hơi

Những vụ việc đối tượng mua hàng báo mất 26 tỷ đồng tại VPBank, hay mất 4 tỷ đồng tại SCB còn trong quá trình để ý xác định lỗi, nghĩa vụ của các đối tác. Tất nhiên, những vụ việc được khép trước đó bằng phán quyết của tòa án cũng hé lộ trách nhiệm đến từ cả nhà băng lẫn đối tượng mua hàng khi để xảy ra những không may này.

Không may do sai phạm của chính cán bộ nhà băng

Những vụ việc tiền gửi của đối tượng mua hàng bị rút bất hợp pháp do lỗi của cán bộ ngân hàng không phải hãn hữu. Năm 2008, tại chi nhánh Agribank Châu Thành - Kiên Giang, thương lượng viên Biển Thị Thu Hằng đã dùng thẻ dè xẻn khống để phát triển cho khách mà không hạch toán vào chuỗi hệ thống. Thay tham gia đó, Hằng chỉ công bố chỉ huy rằng đã hủy thẻ khống vì bị hỏng và chiếm giữ đoạt luôn 21 tỷ đồng của khách. Cũng chính Hằng đã chiếm đoạt đoạt gần 8 tỷ đồng của một khách khác với hành vi tự ý tất toán thẻ dè xẻn.

Có trường phù hợp viên chức nhà băng nhận thành lập sổ 10 tỷ đồng cho khách hàng nhưng lại chỉ ghi kiếm được tham gia hệ thống 10 triệu tiền việt. Ảnh: Anh Quân.

Năm 2013, nhân viên Đỗ Anh Tú tại Hàng quán Seabank Thủ đô đã trao cho khách thẻ tiết kiệm ghi nhận số tiền gửi 10 tỷ đồng nhưng chỉ hạch toán tham gia hệ thống số tiền gửi của khách là 10 triệu đồng. Trong đại án Huyền Như, một vụ án đã quá nổi tiếng với giới ngân hàng, Huỳnh Thị Huyền Như đã lợi dụng chức phận được ngân hàng giao để dùng các âm mưu chuyển tiền không có chứng từ của đối tượng mua hàng, tất toán tiền gửi không có chữ ký chiếm đoạt hàng nghìn tỷ đồng.

Số đông những vụ việc nêu trên cho thấy, sai phép cố ý của chính cán bộ ngân hàng là một nguồn gốc túc trực gây nên hậu quả không may trong khoảng các giao dịch tiền gửi. Nhà băng không thể lười biếng được yếu tố này và chỉ có cương trực nhìn kiếm được đây là một nguy cơ tiềm ẩn, thì việc điều hành rủi ro mới có hiệu quả.

Đối tượng mua hàng trục lợi

Những vị khách có ý đồ xấu thường lợi dụng bất cứ sơ sót nhầm lẫn nào nảy sinh trong quy trình nghiệp vụ của ngân hàng để trục lợi. Bởi thế, nhận thức nguy cơ từ chính khách hàng thương lượng và có những kịch bạn dạng phòng vệ chủ động là cách thức hữu hiệu cho ngân hàng quản trị được dạng rủi ro này.

Năm 2012, một chi nhánh ngân hàng đã gặp mặt phải sự cố trong đàm phán tiền gửi với đối tượng mua hàng. Cuối ngày giao dịch, ngân hàng kiểm đếm thấy thiếu 50 triệu đồng theo số liệu hạch toán kiếm được tiền gửi trong ngày. Lục tung mọi chứng từ giao dịch, ngân hàng phát hiện đã ghi thừa 50 triệu tiền việt trong bảng kê tiền gửi của một đối tượng mua hàng. Khi được nhà băng địa chỉ, người gửi tiền khước từ xác thực sự nhầm lẫn. Trái lại, ngày hôm sau vị khách này lại đòi hỏi rút toàn cục khoản tài chính tại ngân hàng.

Phải mất đến nhị tuần, khi nhà băng có phương án hiệu quả làm cho rõ thực chất của sự việc, vị khách mới thừa nhận nhu cầu trục lợi trong khoảng sự lầm lẫn của ngân hàng.

Dĩ nhiên, không hề trường phù hợp nào ngân hàng cũng may mắn tương tự. Năm 2011, một chi nhánh ngân hàng tại Đà Nẵng vì nhầm lẫn cho đối tượng mua hàng tất toán sổ dành dụm cũ để tạo dựng sổ mới nhưng không thu hồi lại sổ cũ. Nhân tố đó dẫn tới việc đối tượng mua hàng cùng một lúc giữ trùng 2 sổ tiết kiệm. Vụ việc tranh chấp xảy ra và trong cả nhị phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm nhà băng đều bị xử thua. Nhà băng bắt buộc chi trả hàng chục nghìn đôla Mỹ thanh toán gửi cho khách hàng khi mà nghi ngại còn sinh tồn dai dẳng.

Các ông chủ nhà băng quá coi nhẹ vai trò của đàm phán viên

Trong án văn của đại án Huyền Như có đoạn nêu: “Giao dịch viên là người canh cửa, giữ vững túi tiền, kho tiền của ngân hàng. Bất kỳ sơ sẩy nào của giao dịch viên cũng có thể tác động tới nguy cơ an ninh tiền vốn của nhà băng”. Nhận định trên khá thích hợp với thực chất hoạt động và vai trò của giao dịch viên ngân hàng.

Giao dịch viên nhà băng dù lương thấp nhưng đối mặt với những rủi ro lớn. Ảnh: Anh Quân.

Xét về số lượng, đội ngũ đàm phán viên thường chiếm tỷ lệ bình quân 30-40% tổng nhân lực. Họ xuất hiện tại phần đông các vị trí kinh doanh và nắm giữ trọng trách bảo kê bình an của cải tiền bạc trong các thương lượng. Giả dụ xem ngân hàng là túi tiền của nền kinh tế thì giao dịch viên là mặt tiền tài nhà băng.

Thế nhưng chức danh đàm phán viên thường được coi là thứ yếu và hãn hữu có cơ hội thăng tiến bằng những người làm nghiệp vụ nguồn đầu tư. Chính vì thế, quan niệm điều hành của nhiều nhà băng thường nghĩ là giao dịch viên chỉ cần học hỏi và làm theo quy trình nội bộ là đủ.

Tuy nhiên, thực tế có đến hàng trăm tình huống không may nghiệp vụ ảnh hưởng vào giao dịch tài khoản và can dự trực tiếp tới thương lượng viên. Có những không may tới trong khoảng những trắc trở pháp lý trong thương lượng khách hàng như ủy quyền, quyết định, thây mặt, chữ ký, con dấu, giám hộ, nhận biết pháp lý…

Như trong vụ khách báo mất 26 tỷ đồng của VPBank gần đây, hiện có hầu hết tranh chấp bao quanh lời khai của bên tố cáo (chủ tài khoản) và bị đơn tố giác (kế toán công ty và nhân viên nhà băng). Dù lời khai mâu thuẫn nhưng về trật tự hấp thu biển sơ mở account, nhà băng đã thi hành đúng. Do đó, dù trong trường hợp chủ công ty "nhờ" kế toán ký hộ khi thành lập account hay đại dương sơ mở tài khoản đã bị "tiến công tráo" thì thương lượng viên cũng khó phân biệt được.

Gần giống, khi biển sơ thành lập account ban sơ đã không chuẩn, ở các trật tự tiếp theo như tậu séc, rút tiền qua séc..., viên chức ngân hàng sẽ không người điều khiển thi hành khi đối chiếu tin tức chữ ký và dấu đúng như đăng ký với ngân hàng ban sơ và bàn cãi mở đầu nổ ra.

Khác biệt trong lời khai của các đối tác trong vụ báo mất 26 tỷ đồng tại VPBank. (Chi tiết). Đồ họa: Tiến Thành

Phổ thông rủi ro khác tới trong khoảng những nguy cơ của âm mưu lường đảo tinh vi mà đàm phán viên thường không có kinh nghiệm xử lý. Đầy đủ các rủi ro nghiệp vụ này nằm ngoài phạm vi đoán trước của các quy trình ngân hàng. Thiếu tri thức phòng đề phòng không may, thiếu trải nghiệm nghề nghiệp, thiếu khả năng hóa giải giải quyết tình huống là thực trạng chung của rất nhiều các giao dịch viên.

Cùng với sự phát hành của ngành nghề ngân hàng, các vụ việc khiếu kiện về đàm phán tiền gửi sẽ còn tiếp diễn. Nhưng ví như nhìn nhận cẩn trọng và chủ động đối phó, các nhà băng vẫn có thể điều hành tốt được rủi ro từ đàm phán tiền gửi với khách hàng.

Trạng sư È Minh Hải

Giám đốc Công ti Luật Basico

Tham khảo thêm: Báo Mới Hằng Ngày